Doruk Fişek Bey’in https://www.linkedin.com/pulse/yaz%25C4%25B1l%25C4%25B1mlar-ger%25C3%25A7ekten-%25C3%25B6zg%25C3%25BCr-m%25C3%25BC-doruk-fi%25C5%259Fek-cg5ff/?trackingId=0A2ZG5D%2FSkiqSi7Ee7u45g%3D%3D adresindeki yazısıdır.

Bilgisayarla uğraşmaya başladığım yıllarda, milattan önce 1980’lerde, yazılım özgürlüğü gibi bir derdimiz vardı. Senelerce yazılım geliştiricilerine ve o geliştirilen yazılımları kullananlara özgür yazılım felsefesini ve önemini anlatmaya çalıştık. Bugüne, 2025’e geldiğimizde bunu azımsanmayacak bir oranda başarmış görünüyoruz.

Niye öyle görünüyoruz? Zamanında bize karşı, deyim yerindeyse “savaşan” firmalar, bugün özgür yazılım dünyasında en önde koşmaya çalışıyorlar. Özgür yazılımların girmediği alan yok, girdikleri alanların çoğunda da rakiplerinden çok daha iyiler ve tercih ediliyorlar.

O zaman sorun nerede?

Yazılımların bazıları iyi çalışabilmek için “veri”ye ihtiyaç duyuyor. İlk örneklerinden biri, e-posta servislerin asla tam olarak çözülemeyen SPAM yani istenmeyen e-postalar sorunu idi. Gmail’in bir dönem hızla popülerleşmesinin en büyük nedenlerinden biri çok iyi SPAM ayıklamasıydı. SPAM ayıklamak için kullanılan yöntemlerin hemen hepsi çok sayıda e-postanın incelenerek “örnek alınması”nı gerektiriyor. 50 kişinin e-postasını yöneten bir yerin örnek alabildiği e-posta miktarı ile, milyonlarca kişinin e-postasını inceleyebilen Google’ın hizmetinin kalitesi aynı olmuyordu (Kahraman Bakkal Süpermarket’e Karşı). Günümüzde verilerin analiz edilmesine yönelik uygulamalar hemen her sektörde artıyor. Sizin elinizde o kadar çok veri yoksa, o yazılımı gerçekten kolaylıkla geliştiremiyor ya da aynı verimlilikte kullanamıyorsunuz. Yazılımın kodu özgür olmasına özgür. Ama veri olmadan bir işe yaramıyor.

Benzer durum, kullanıcısından veri toplayarak çalışan birçok uygulama için geçerli. Bugün Linked.In’in, Spotify’ın ya da “sorunlu” gördüğümüz herhangi bir yazılımın çok daha iyisini sıfırdan yapmak zor değil. Zaten bugün hemen her bilindik yazılım, altında özgür ve açık kaynak kodlu yazılımlar kullanıyor. Niye kimse yapamıyor? Çünkü asıl keramet o sistemi kullanan insanlarda. İnsanların müzik dinleme alışkanlıklarını, iş(çi) ararken kullandıkları sözcükleri, profillerindeki bilgileri analiz edebilmemize ihtiyaç var ki, yazdığımız o güzel yazılım istenen sonucu üretebilsin. Öteki türlü ağzımızla kuş tutsak, yazılım bir işe yaramıyor.

Yazılımların bazıları ise çalışabilmek için yüksek miktarda işlemci gücüne gereksinim duyuyor. O kadar fazla ki, öyle bir işlem gücüne zaten sahip olamıyorsunuz; kiralama yöntemine başvuruyorsunuz. Örneğin yakın zamanda Kumru.ai’ı geliştiren ekip, donanıma yatıracakları paraları bittiği için projenin birkaç ay askıda kaldığını belirtmişti. Yazılımınız istediği kadar özgür olsun, üzerinde çalışacağı donanıma sahip olamıyorsanız, bir işe yaramıyor.

Dünya hızla gelişiyor. Sürekli daha hızlı yazılım üretmemiz gerekiyor. Yazılımı üretmekte gecikirsek, o ihtiyaç ortadan kalkabiliyor, değişebiliyor ya da başkaları o boşluğu doldurabiliyor. Yazılımı daha hızlı geliştirebilmek için dış servisleri kullanmaya yöneliyoruz. Bir görüntüyü kendimiz işlemeye çalışmak yerine, dış bir servise gönderiyoruz ve sonucunu alıyoruz. Yazılımın kodu ne kadar özgür olursa olsun, biri bize ait olmayan o servisin fişini çektiğinde o yazılım çalışmaz hale geliyorsa, özgürlüğü beş para etmiyor.

Yazılımlar giderek daha da karmaşıklaşıyor. Biz de daha karmaşık sorunları çözen yazılımlar üretiyoruz. Yarın kendimiz aynısını kendi başımıza yapalım dediğimizde, o karmaşık altyapıyı kendimiz kurmak ve yönetmenin maliyeti gerçekçi noktaları aşabiliyor. Kısaca kendi işimizi yapabilmek için bir “fabrika”ya ihtiyaç duyabiliyoruz. Çünkü yaptığımız iş, oradaki sadece bir dişliden ibaret olabiliyor.

Sevdiğimiz işi, özgürce yapabilmek için sadece kod yazmamız artık yetmiyor. Bilgisayar, elektrik ve İnternet’le tek başımıza dünyayı yerinden oynatamıyoruz.

Özgür yazılımcılar olarak gerçekten hala üretim aracımızın sahibi miyiz? Yoksa büyük yazılım tekellerinin kullanışlı araçları haline mi geldik?

Etiketler: #özgüryazılım #açıkkaynakkod #özgürlük #gnu #freesoftware #oss #foss #opensource

14 Kasım 2025 Doruk Fişek

Hemen hemen her yazılım mühendisi daha önce Linux kullanmıştır ancak herkes Linux’da önyükleme işleminin nasıl çalıştığını bilmiyor olabilir, bu nedenle konuyu açıklamanın faydalı olacağını düşünüyorum.

Bir Linux işletim sistemi açılırken temel olacak aşağıdaki adımları izler.

1-Gücü açtığımızda, BIOS (Temel Giriş/Çıkış Sistemi) veya UEFI (Birleşik Genişletilebilir Ürün Yazılımı Arabirimi) bellenimi geçici olmayan bellekten yüklenir ve POST (Kendi Kendini Testte Güç) yürütür.

2-BIOS/UEFI, CPU, RAM ve depolama dahil olmak üzere sisteme bağlı aygıtları algılar.

3- İşletim sistemini başlatmak için bir önyükleme aygıtı seçilir, bu sabit sürücü, ağ sunucusu veya CD- ROM olabilir.

4-BIOS/UEFI, işletim sistemini veya çekirdek işlevlerini seçmek için bir menü sağlayan önyükleyiciyi (GRUB) çalıştırır.

5-Çekirdek hazır olduktan sonra kullanıcı alanına geçilir. Çekirdek, işlemleri ve hizmetleri yöneten kalan tüm donanımları araştıran, dosya sistemlerini bağlayan ve bir masaüstü ortamı çalıştıran ilk kullanıcı alanı işlemi olarak systemd’yi başlatır.

6-Systemd varsayılanı etkinleştirir sistem ön yüklendiğinde varsayılan olarak hedef birim diğer analiz birimleri de yürütülür. 

7-Sistem bir dizi başlangıç komut dosyası çalıştırır ve ortamı yapılandırır.

8-Kullanıcılara bir oturum açma penceresi sunulur ve sistem artık giriş için hazırdır.

🎯 Temel Problem

Arama nedir? Çok sayıda benzer nesne içinden belirli özelliklere sahip olanları tespit etme işlemidir.

Günlük Hayattan Örnekler

🏗 Temel Yapı Taşları

Element Sınıfı Tasarımı

class Element {
    int searchKey;        // Anahtar alan (örn: 2019280045)
    String name;          // İsim
    String surname;       // Soyisim
    String department;    // Bölüm
}

Veri Koleksiyonu Oluşturma

final int MAXELEM = 1000;
Element[] database = new Element[MAXELEM];

*� Hedef: database[i].searchKey == arananAnahtar şartını sağlayan elemanı bulmak

📂 Bölüm 1: Sırasız Koleksiyonda Arama

Yaklaşım

Hiçbir düzen olmadığında tek çare: baştan sona her şeyi kontrol et!

Öğrenci Listesi (Sırasız):
┌─────────┬──────────┐
│  47823  │  Mehmet  │
│  12456  │  Ayşe    │
│  89012  │  Can     │ ← Aranan: 89012
│  34567  │  Zeynep  │
│  90123  │  Ali     │
└─────────┴──────────┘

🔧 Standart İmplementasyon

/**
 * Sırasız dizide basit doğrusal arama
 * @param db Arama yapılacak dizi
 * @param freeIdx İlk boş indeks (dolu eleman sayısı)
 * @param searchKey Aranan anahtar değer
 * @return Bulunan elemanın indeksi, bulunamazsa -1
 */
int search(Element[] db, int freeIdx, int searchKey) {
    int index = 0;
    
    // Her elemanı kontrol et
    while ((index < freeIdx) && (db[index].key != searchKey))
        index++;
    
    // Sonuna geldik ama bulamadık
    if (index == freeIdx)
        return -1;
    
    return index;  // Bulundu!
}

📈 Performans İncelemesi

Problem Boyutu: n = veri koleksiyonundaki eleman sayısı
Varsayım: Tüm elemanlar eşit sıklıkta aranır

Senaryo 1 - En Kötü Durum:
[1][2][3][4][5]...[998][999][1000]
                              ↑
                    Aranan burada veya yok
                    Toplam: 1000 karşılaştırma

Senaryo 2 - Ortalama Durum:
[1][2][3]...[497][498][499][500]...[1000]
                       ↑
              Ortalama burada bulunur
              Toplam: ~500 karşılaştırma

⚡ Optimizasyon: Bekçi Yöntemi (Sentinel)

Ana Fikir: Dizinin sonuna arama değerini kopyala → döngü kontrolü daha basit!

int search(Element[] db, int freeIdx, int searchKey) {
    int index = 0;
    
    // Bekçiyi yerleştir (her zaman bulacağımızı garanti eder)
    db[freeIdx].key = searchKey;
    
    // Artık sadece anahtar kontrolü yeterli
    while (db[index].key != searchKey)
        index++;
    
    // Bekçide mi bulduk? (yani gerçekte yok)
    if (index == freeIdx)
        return -1;
    
    return index;
}

*� Avantaj: Döngüde 2 koşul yerine 1 koşul → %30-40 daha hızlı!

Normal:          while (i < n && arr[i] != key)
Bekçi ile:       while (arr[i] != key)
                 (Çok daha basit!)

📊 Bölüm 2: Sıralı Koleksiyonda Doğrusal Arama

Yeni Avantaj: Erken Çıkış!

Dizi sıralıysa ve aranan değerden büyük bir sayıya denk geldiysek → durabilirz!

Sıralı Dizi: [3, 7, 12, 18, 25, 34, 41, 56]
Aranan: 20

Adım 1: 3  < 20 ✓ devam
Adım 2: 7  < 20 ✓ devam
Adım 3: 12 < 20 ✓ devam
Adım 4: 18 < 20 ✓ devam
Adım 5: 25 > 20 ✗ DUR! (20 burada olamaz)
         ↑
    Burada durabiliyoruz!

💡 Performans Kazancı

Neden? Çünkü olmayan elemanı aramaya başlangıçta, ortada veya sonda olabilir:

• Sırasız → Her zaman sonuna kadar bakmalıyız
• Sıralı → Ortalama ortada durabiliyoruz

🚀 Bölüm 3: Binary Search (İkili Arama)

🧠 Temel Mantık: Sürekli Ortadan Böl!

Divide and Conquer Prensibi:

1. Problemi küçük parçalara böl
2. Her bölmede problem boyutu yarıya iner
3. Logaritmik hız kazancı sağla

📖 Telefon Rehberi Örneği

"Yılmaz" arıyorsunuz:

1. Rehberi ortadan açın → "M" harfi
   → Yılmaz > M → Sağ yarıya bak

2. Sağ yarıyı ortadan açın → "S" harfi
   → Yılmaz > S → Tekrar sağa

3. O yarıyı ortadan açın → "Y" harfi
   → Bulundu! ✓

3 adımda 1000 isim arasından buldunuz!

🔢 Algoritma Adımları

Başlangıç:
[2][5][9][12][15][19][23][27][31][35]
 ↑                              ↑
left=0                      right=9

Aranan: 23

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Adım 1:
middle = (0+9)/2 = 4
[2][5][9][12][15][19][23][27][31][35]
            ↑
        15 < 23 → SAĞ YARIDA ARA
        
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Adım 2:
left=5, right=9
middle = (5+9)/2 = 7
[19][23][27][31][35]
        ↑
    27 > 23 → SOL YARIDA ARA
    
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Adım 3:
left=5, right=6
middle = (5+6)/2 = 5
[19][23]
    ↑
23 == 23 → BULUNDU! ✅

💻 Kod İmplementasyonu

/**
 * Sıralı dizide ikili arama
 * @param db Sıralı dizi
 * @param freeIdx İlk boş indeks
 * @param searchKey Aranan değer
 * @return Bulunan indeks veya -1
 */
int searchBin(Element[] db, int freeIdx, int searchKey) {
    int left = 0;
    int right = freeIdx - 1;
    int middle = (left + right) / 2;
    
    // Sol ve sağ çakışana kadar devam
    while ((left < right) && (db[middle].key != searchKey)) {
        
        if (searchKey < db[middle].key)
            right = middle - 1;  // Sol yarıda ara
        else
            left = middle + 1;   // Sağ yarıda ara
        
        // Yeni orta noktayı hesapla
        middle = (left + right) / 2;
    }
    
    // Kontrol: Gerçekten bulduk mu?
    if (db[middle].key == searchKey)
        return middle;
    
    return -1;  // Bulunamadı
}

📊 Performans Analizi

Matematiksel Kanıt:

• Her adımda problem boyutu: n → n/2 → n/4 → n/8 → …
• k adım sonra: n / 2^k = 1
• Çözüm: k = log₂(n)

Eleman Sayısı vs İşlem Sayısı:

n = 10       → log₂(10)  ≈ 3-4 adım
n = 100      → log₂(100) ≈ 6-7 adım
n = 1,000    → log₂(1000) ≈ 10 adım
n = 1,000,000 → log₂(1M) ≈ 20 adım (!!)

*� Sonuç: Hem worst case hem average case O(log n)

🆚 Doğrusal vs İkili Arama

1 milyon elemanlı dizide arama:

Doğrusal Arama:
█████████████████████████████████ 500,000 işlem

İkili Arama:
█ 20 işlem

🚀 25,000 kat daha hızlı!

🎯 Bölüm 4: İnterpolasyon Araması

💡 Akıllı Tahmin Yöntemi

İkili arama: Her zaman tam ortaya bakar
İnterpolasyon: Değere göre akıllıca tahmin eder

📐 Formül Farkı

// İKİLİ ARAMA - Basit ortalama
middle = left + 0.5 * (right - left);

// İNTERPOLASYON - Oransal tahmin
estimate = (key - a[left].key) / (a[right].key - a[left].key);
middle = left + estimate * (right - left);

🎲 Çalışma Prensibi

Dizi: [10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100]
Aranan: 85

İkili Arama:
middle = (0 + 9) / 2 = 4
→ 50'ye bakar (çok geride!)

İnterpolasyon:
estimate = (85 - 10) / (100 - 10) = 0.833
middle = 0 + 0.833 * 9 ≈ 7
→ 80'e bakar (çok yakın!)

✅ Ne Zaman Kullanılır?

Uygun: Anahtarlar yaklaşık eşit aralıklarla dağılmış

İyi Örnek (Eşit Dağılım):
[100, 200, 300, 400, 500, 600, 700, 800]
  ↑    ↑    ↑    ↑    ↑    ↑    ↑    ↑
  100'er 100'er artıyor - TAHMİN ÇALIŞIR ✓

Uygunsuz: Düzensiz dağılım

Kötü Örnek (Düzensiz):
[1, 2, 3, 4, 5, 999, 1000, 1001, 1002]
 ↑  ↑  ↑  ↑  ↑  ↑↑↑   Büyük sıçrama!
 TAHMİN YANILIR ✗

📋 Genel Karşılaştırma Tablosu

*Sıralı dizide bulunamayan elemanlar için daha iyi

🎓 Pratik Kullanım Kılavuzu

Karar Verme Şeması

┌─────────────────────────────┐
│ Verin sıralı mı?            │
└──────────┬──────────────────┘
           │
    ┌──────┴──────┐
    │ HAYIR       │ EVET
    ▼             ▼
┌─────────┐  ┌──────────────────┐
│Doğrusal │  │ Eleman sayısı?   │
│ Arama   │  └────────┬─────────┘
└─────────┘           │
                ┌─────┴──────┐
            < 100         > 100
                │             │
                ▼             ▼
           ┌─────────┐  ┌──────────────┐
           │Doğrusal │  │Veriler düzenli│
           │         │  │dağılmış mı?   │
           └─────────┘  └───────┬───────┘
                              │
                        ┌─────┴────┐
                    HAYIR        EVET
                        │           │
                        ▼           ▼
                  ┌─────────┐ ┌──────────────┐
                  │İkili    │ │İnterpolasyon │
                  │Arama ✅ │ │Araması       │
                  └─────────┘ └──────────────┘

💼 Gerçek Dünya Örnekleri

🔑 Anahtar Kavramlar Sözlüğü

🎯 Önemli Hatırlatmalar

⚠ Binary Search İçin Kritik Noktalar

1. Dizi mutlaka sıralı olmalı!
2. Middle hesabında overflow riski: (left + right) / 2 yerine left + (right - left) / 2
3. Boundary koşullarına dikkat: left <= right mı left < right mi?

🔧 Bekçi Tekniği İpuçları

// ⚠ Dikkat: Bekçi için bir boş alan gerekli!
Element[] database = new Element[MAXELEM + 1];  // +1 önemli!

📈 Büyük-O Notasyonu Hatırlatma

O(1)        - Sabit zaman (en hızlı)
O(log n)    - Logaritmik (çok hızlı)
O(n)        - Doğrusal (normal)
O(n log n)  - Linearitmik (yavaş)
O(n²)       - Karesel (çok yavaş)

Emrullah Enis Çetinkaya LICENSE:MIT

Sistemlerimizi açtığımız anda tetiklenen süreçleri anlamamız bizim için çok önemli.  Bu nedenle, herkesin bir işletim sisteminin nasıl davrandığını anlamak ve ayrıca herhangi bir önyükleme hatasını çözmek için önyükleme kavramlarını gözden geçirmesi gerçekten önemlidir.  Burada Linux sistemlerinden bahsettiğimize göre, Linux’ta önyüklemenin temellerini anlayarak başlayalım.

Bir Linux sisteminin başlatılması, aygıt yazılımının başlatılması, bir önyükleyicinin çalıştırılması, bir Linux çekirdek görüntüsünün başlatılması ve başlatılması ve son olarak çeşitli başlangıç ​​komut dosyalarının ve arka plan programlarının yürütülmesi dahil olmak üzere çeşitli aşamaları ve yazılım bileşenlerini içerir.  Burada kısaca Linux’taki tüm önyükleme süreçlerini tartışacağız.

Tipik bir Linux önyükleme işleminin üst düzey aşamaları şunlardır: • 1. BIOS / UEFI • 2. MBR • 3. GRUB • 4. Kernel • 5. Init • 6. Run Levels Şimdi bu aşamalar hakkında daha fazlasını keşfedelim –

BIOS / UEFI

BIOS, Temel Giriş/Çıkış Sistemi anlamına gelir.  Linux önyükleme sürecindeki ilk adım, sistem bütünlük kontrollerini gerçekleştiren BIOS’tur.  BIOS, modern dünyada en yaygın bilgisayar türü olan IBM PC uyumlu bilgisayarlarda en yaygın olarak bulunan bir ürün yazılımıdır.  BIOS’un temel amacı sistem önyükleyicisini bulmaktır.

Dolayısıyla BIOS, sabit sürücüyü başlattığında sistemin nasıl başlatılacağını bulmak için önyükleme bloğunu arar.  Disk bölümünün nasıl oluşturulduğuna bağlı olarak MBR (Ana Önyükleme Kaydı) ve GPT’ye (GUID Bölümleme Tablosu) bakacaktır.

Bunun tersine, bir UEFI (Birleşik Genişletilebilir Ürün Yazılımı Arayüzü) sistemi, tüm başlangıç ​​verilerini bir .efi dosyasında saklar.  Dosya, önyükleyiciyi içeren EFI Sistem Bölümündedir.  UEFI, geleneksel BIOS ürün yazılımına göre birçok iyileştirmeyle birlikte gelir.  Ancak Linux kullandığımız için çoğumuz BIOS kullanıyoruz. ‘fdisk’ komutunu kullanarak Linux makinemizdeki bölümleri kontrol edebiliriz.

root@ubuntu:~$ sudo fdisk -l

Disk /dev/sda: 92 GiB, 98784247808 bytes, 192937984 sectors
Units: sectors of 1 * 512 = 512 bytes
Sector size (logical/physical): 512 bytes / 512 bytes
I/O size (minimum/optimal): 512 bytes / 512 bytes
Disklabel type: gpt
Disk identifier: DA785EC6-AB02-4D8F-9623-B1977C5CCCD5

Device       Start      End  Sectors  Size Type
/dev/sda1     2048     4095     2048    1M BIOS boot
/dev/sda2     4096  3149823  3145728  1.5G Linux filesystem
/dev/sda3  3149824 67106815 63956992 30.5G Linux filesystem

Disk /dev/sdb: 84 GiB, 90194313216 bytes, 176160768 sectors
Units: sectors of 1 * 512 = 512 bytes
Sector size (logical/physical): 512 bytes / 512 bytes
I/O size (minimum/optimal): 512 bytes / 512 bytes

Disk /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv: 30.5 GiB, 32744931328 bytes, 63954944 sectors
Units: sectors of 1 * 512 = 512 bytes
Sector size (logical/physical): 512 bytes / 512 bytes
I/O size (minimum/optimal): 512 bytes / 512 bytes

Özetle, önyükleyici işletim sistemini yükleyen küçük bir programdır. Temel olarak Linux çekirdeği ile üç ana eylem gerçekleştirir: • Locate on the disk • Insert into memory and • Execute with the supplied options.

Master Boot Record (MBR)

MBR, sabit sürücünün ilk sektöründe, ilk 512 baytta bulunur. Diskte bir yere başka bir program yüklemek için kod içerir ve bu da aslında önyükleyicimizi yükler. Ayrıca üç bileşene ayrılmıştır – ilk 446 baytta birincil önyükleyici bilgisi, sonraki 64 baytta bölüm tablosu bilgisi ve son 2 baytta MBR doğrulama kontrolü.

GRUB (veya önceki nesil sistemlerde LILO) hakkında bilgi içerir. Bu nedenle, daha basit bir ifadeyle, MBR, GRUB önyükleyicisini yükler ve yürütür.

Not: LILO veya Linux Loader, geçmişte çoğu Linux dağıtımı için varsayılan önyükleyiciydi. Bugün, birçok dağıtım varsayılan önyükleyici olarak GRUB’u kullanıyor, ancak LILO ve varyantı ELILO hala yaygın olarak kullanılıyor.

Burada modern Linux dağıtımlarından bahsettiğimiz için, GRUB önyükleyicisinin ne olduğunu anlayalım.

GRUB

GRUB, Grand Unified Bootloader anlamına gelir.

Artık önyükleyicinin birincil amacının çekirdeği yüklemek olduğunu bildiğimize göre, çekirdeği nasıl bulduğunu anlamak da bizim için aynı derecede önemlidir. Bulmak için çekirdeğimize veya önyükleme parametrelerimize bakmamız gerekecek. Şimdi şu parametrelere bakalım: • initrd – (initial ramdisk), Linux başlatma işleminin bir parçası olarak kullanılmak üzere belleğe geçici bir kök dosya sistemi yüklemek için kullanılan bir şemadır. • BOOT_IMAGE – Çekirdek görüntüsünün bulunduğu yer burasıdır. • root – Kök dosya sisteminin konumu; çekirdek init’i bulmak için bu konumun içinde arama yapar. Genellikle UUID’si veya /dev/sda1 gibi cihaz adıyla temsil edilir. • ro – Dosya sistemini salt okunur mod olarak bağlayan standart bir parametredir. • quiet – Bu parametre, önyükleme sırasında arka planda devam eden ekran mesajlarını görmememiz için eklenir. • splash – Bu parametre giriş ekranını görüntüler.

GRUB bir giriş ekranı görüntüler, birkaç saniye bekler ve grub yapılandırma dosyasında belirtildiği gibi varsayılan çekirdek görüntüsünü (veya el ile seçileni) yükler.

GRUB ve LILO sistemleri arasındaki büyük farklardan biri, GRUB’un birden fazla işletim sisteminin önyüklenmesini desteklemesi, LILO’nun ise yalnızca bir işletim sistemini önyükleyebilmesidir. GRUB, eski LILO’dan farklı olarak dosya sistemleri hakkında da bilgi sahibidir.

Ana GRUB yapılandırma dosyası ‘/boot/grub/grub.cfg’ içinde bulunabilir. Basit bir yapılandırma dosyası şuna benzeyebilir:

root@ubuntu:~$ sudo nano /boot/grub/grub.cfg

# /boot/grub/grub.cfg
#
# GRUB configuration file

# Timeout for menu
set timeout=5

# Default boot entry
set default=0

# Entry titles
menuentry "Ubuntu" {
    linux   /vmlinuz root=/dev/sda1 ro quiet splash
    initrd  /initrd.img
}

Yukarıdaki çıktıdan, menuentry bölümünün belirli bir önyükleme seçeneğini temsil ettiğini görebiliriz. Bu durumda, girişin başlığı “Ubuntu”dur. Linux satırı, çekirdek görüntü dosyasını (vmlinuz) ve kök aygıtı (/dev/sda1) belirtir. Initrd satırı, önyükleme işlemi sırasında ek sürücüler ve modüller yüklemek için kullanılan ilk RAM disk dosyasını (initrd.img) belirtir.

Bu nedenle, basit bir ifadeyle, GRUB yalnızca Kernel ve initrd görüntülerini yükler ve yürütür.

Sisteminizdeki grub sürümünü aşağıdaki komut ile kontrol edebilirsiniz. Ubuntu 23.04 sisteminde çıktı şöyle görünüyor:

$ grub-install --version
grub-install (GRUB) 2.06-2ubuntu16
$

Grub’un yaygın olarak kullanılan versiyonları ya 0.97 (eski) ya da grub 2’dir, grub 2 en yenisidir ve yaygın olarak benimsenmiştir.

Kernel

Artık önyükleyicimiz gerekli parametreleri geçtiğine göre, önyükleme eylemlerinin geri kalanının nasıl gerçekleştiğini anlamalıyız:

Initrd vs Initramfs

Initrd (ilk RAM diski) ve initramfs (ilk RAM dosya sistemi), önyükleme işlemi sırasında belleğe yüklenen geçici dosya sistemleri olarak kullanılır. Initrd, sıkıştırılmış bir dosya sistemi görüntüsü kullanan daha eski bir yöntemdir, initramfs ise önyükleme işlemini yönetmede daha fazla esneklik ve verimlilik için bir cpio arşivi kullanan daha yeni bir yaklaşımdır.

Root dosya sisteminin bağlanması

Kök dosya sistemini bağlamak, ana dosya sistemini işletim sistemi tarafından erişilebilir kılmak için önyükleme işleminde çok önemli bir adımdır. Artık çekirdek, bir kök aygıt oluşturmak ve kök bölümü bağlamak için ihtiyaç duyduğu tüm modüllere sahiptir.

Daha fazla ilerlemeden önce, kök bölüm aslında salt okunur modda monte edilir, böylece ‘fsck’ güvenli bir şekilde çalışabilir ve sistem bütünlüğünü kontrol edebilir. Daha sonra, kök dosya sistemini okuma-yazma modunda yeniden bağlar. Ardından çekirdek, init programını bulur ve çalıştırır.

Kernel executes the /sbin/init file or program. Since init is the first program to be executed by kernel, it has the process id (PID/ Process ID) of 1 always. We can see the PID of the init file by executing the following command – ps -ef | grep init.

root@ubuntu:/sbin$ ps -ef | grep init
root         1     0  0 May07 ?        00:01:43 /sbin/init maybe-ubiquity

Init

Init, “/etc/inittab” dosyasından varsayılan init seviyesini kontrol eder ve tanımlar ve çalışma seviyesi için gereken tüm uygun programları yükler. Aşağıdaki koşu seviyelerini listeleyin: • 0 – halt • 1 – single-user mode • 2 – Multiuser, without NFS • 3 – Full multiuser mode • 4 – unused • 5 – X11 • 6 – reboot

Sorunsuz bir çalışma için genellikle varsayılan çalışma seviyesini 0 ile 6 arasında ayarlarız. Init sistemi /sbin/init programı aracılığıyla başlatılır. Gerçek başlangıç sistemi ikili dosyasına bir sembolik bağlantı olabilir. Ubuntu sistemimde systemd ikili dosyasına işaret ediyor

$ ls -la /sbin/init 
lrwxrwxrwx 1 root root 20 Mar 20 19:47 /sbin/init -> /lib/systemd/systemd
$

Linux’ta aslında üç farklı başlangıç sistemi vardır:

SysV init (System V)

Başlangıç komut dosyalarına dayalı olarak işlemleri sistematik bir sırayla başlatır ve durdurur. Makinenin durumu çalışma seviyeleri ile gösterilir ve her çalışma seviyesi farklı davranır. Şimdi Systemd ile değiştirildi.

Upstart

Upstart, işler ve olaylar fikrini kullanır ve olaylara yanıt olarak belirli eylemleri gerçekleştiren işleri başlatarak çalışır. Bu birim eski Ubuntu kurulumlarında bulunur.

Systemd

Bu, init için yeni standarttır ve daha popüler bir standarttır. systemd ile etkileşim kurmak için kullanılan komut, sistemi ve systemd altında çalışan tüm hizmetleri yönetmek için kullanılabilen systemctl’dir. İçeride Systemd hizmetleri birimler olarak tanımlanır ve hizmetlerin yanı sıra montaj noktaları, cihazlar ve soketler gibi birçok başka birim türü vardır.

Systemd, Linux sisteminin önyüklendiği duruma veya hedefe karar vermek için /etc/systemd/system/default.target veya /lib/systemd/system/default.target dosyasını kullanır. Linux sisteminizde hangi init sisteminin çalıştığını kontrol etmek için aşağıdaki komutu kullanın:

$ sudo stat /proc/1/exe
  File: /proc/1/exe -> /usr/lib/systemd/systemd
  Size: 0               Blocks: 0          IO Block: 1024   symbolic link
Device: 0,22    Inode: 16337       Links: 1
Access: (0777/lrwxrwxrwx)  Uid: (    0/    root)   Gid: (    0/    root)
Access: 2023-06-24 16:30:01.644109024 +0530
Modify: 2023-06-06 12:56:01.788704998 +0530
Change: 2023-06-06 12:56:01.788704998 +0530
 Birth: -
$

Run Levels

Linux önyükleme işlemindeki çalışma seviyeleri, sistemin içinde olabileceği farklı çalışma modlarını veya yapılandırmaları tanımlar. Varsayılan başlatma düzeyi ayarına bağlı olarak, sistem programları aşağıdaki dizinlerden birinden çalıştıracaktır: • Run level 0 – /etc/rc.d/rc0.d/ • Run level 1 – /etc/rc.d/rc1.d/ • Run level 2 – /etc/rc.d/rc2.d/ • Run level 3 – /etc/rc.d/rc3.d/ • Run level 4 – /etc/rc.d/rc4.d/ • Run level 5 – /etc/rc.d/rc5.d/ • Run level 6 – /etc/rc.d/rc6.d/

Çalışma düzeyleri altında dikkate alınması gereken birkaç gösterim vardır: • Bu dizinler için doğrudan /etc altında sembolik bağlantılar mevcuttur. Örneğin, /etc/rc0.d, /etc/rc.d/rc0.d ile bağlantılıdır. • /etc/rc.d/rc*.d/ dizinlerinin içinde S ve K ile başlayan programları göreceğiz. • Başlatma için ‘S’ ile başlayan programlar kullanılır. • İşlemi sonlandırmak veya kapatmak için ‘K’ ile başlayan programlar kullanılır. • ‘S’ veya ‘K’ harfinden hemen sonra bir sayı görebiliriz. Bu aslında bir programın yürütüldüğü (sonlandırıldığı veya başlatıldığı) sıra numarasıdır.

İşte bizde var. Linux önyükleme işleminin arkasında olan tam olarak budur.

Çift Önyükleme Kurulumları Nasıl Çalışır? Tipik bir çift önyükleme kurulumunda, sistem aynı bilgisayarda birden fazla işletim sistemi kurulu olacak şekilde yapılandırılmıştır ve bu da başlatma sırasında aralarında seçim yapmamıza olanak tanır.

Modern sistemlerde, UEFI (Birleşik Genişletilebilir Ürün Yazılımı Arabirimi) ve ESP (EFI Sistem Bölümü) bu süreçte önemli roller oynamaktadır. Şimdi, çift önyükleme kurulumunun nasıl çalıştığını görelim:

Daha önce tartışıldığı gibi, UEFI, geleneksel BIOS’un yerini alan modern ürün yazılımı arayüzüdür. İşletim sistemini başlatmak ve sistem ayarlarını yönetmek için standart bir yöntem sağlar. UEFI ürün yazılımı donanımı başlatır, gerekli testleri gerçekleştirir ve ardından önyükleyiciyi arar.

ESP (EFI System Partition) : ESP, işletim sistemlerini başlatmak için gerekli dosyaları tutan depolama aygıtındaki bir bölümdür. Genellikle UEFI ürün yazılımı ile uyumlu olan FAT32 dosya sistemi ile biçimlendirilir. ESP, “EFI” dizini en önemlisi olmak üzere çeşitli dizinler içerir.

Separate boot-loaders : ESP içindeki EFI dizini, yüklü her işletim sistemi için önyükleyicileri ve ilgili dosyaları depolar. Örneğin, Linux ve Windows yüklüyse, ESP her biri için ayrı dizinler içerecektir. Bu dizinlerde, Linux ve Windows için EFI önyükleyicileri bulunur.

Başlatma sırasında, UEFI üretici yazılımı ESP’yi algılar ve EFI dizininde önyükleyiciyi arar. Linux için GRUB veya Windows için Windows Önyükleme Yöneticisi gibi önyükleyici, seçilen işletim sisteminin yüklenmesinden sorumludur.

Birçok çift önyükleme yapılandırmasında varsayılan önyükleyici olan GRUB, ESP içindeki EFI dizininde bulunur. Farklı işletim sistemleri için seçenekler içeren bir önyükleme menüsü sağlar. “grub.cfg” gibi GRUB yapılandırma dosyaları genellikle ‘/boot/grub’ dizininde (Linux) depolanır.

Önyükleme menüsünden bir işletim sistemi seçtiğimizde, ilgili EFI önyükleyicisi ESP’den yüklenir. Linux için GRUB, Linux çekirdeğini yükler ve Linux işletim sistemini başlatır. Windows için, Windows işletim sistemi başlatılarak Windows Önyükleme Yöneticisi çağrılır.   Özetle, çift önyükleme kurulumunda, UEFI bellenimi, ESP içindeki EFI dizininde önyükleyiciyi arar. ESP, EFI önyükleyicilerinin depolandığı her kurulu işletim sistemi için ayrı dizinler içerir. GRUB veya Windows Önyükleme Yöneticisi gibi önyükleyici, kullanıcının önyükleme menüsünden yaptığı seçime göre seçilen işletim sistemini yükler.

Özgür yazılım denildiğinde çoğu kişinin aklına ekranlar, kod satırları ve teknik ayrıntılar gelir. Oysa özgür yazılım, yalnızca bilgisayarların içinde gerçekleşen bir şey değildir. Tam tersine, hayatın kendisine dokunan, düşünme ve ilişki kurma biçimimizi etkileyen bir kavramdır.

Burada anlatmaya çalıştığım şey; özgür yazılımın bir “trend” olmadığı, gelip geçici bir teknoloji modası olmadığıdır. Bu, insanın bilgiyle, zamanla, toplumla ve emekle kurduğu ilişkinin bir ifadesidir.

Özgür yazılım bir yazılım türü değil; özgürlüğü mümkün kılan bir kültürdür.

Bilginin Akışı ve İnsan

İnsan doğası gereği paylaşarak büyür. İlk topluluklardan beri:

• Tarifler,
• teknikler,
• kelimeler,
• ritüeller,
• üretim biçimleri

aktarılarak yaşamıştır.

Bilginin aktarılması; sadece öğrenme değil, insanın kendini devam ettirme biçimidir. Bilgi paylaşıldıkça eksilmez, tam tersine genişler.

İşte özgür yazılım tam bu yere oturur:

Bilginin dolaşımı doğaldır. Engellenmesi kültürel bir kazadır.

Özgür yazılımın varlığı, bu doğal akışı yeniden hatırlatır.

GNU’nun Söylediği Şey Aslında Çok Basit

Stallman GNU’yu başlatırken yazılım hakkındaki tartışma teknik değildi. Asıl mesele insanın insana yardımcı olabilme hakkıydı.

Çünkü o dönem:

• Kod paylaşmak suç haline gelmişti.
• İnsanların birbirine yardım etmesi yasaklanmıştı.
• Bilgi, kapalı kapılar ardında tutuluyordu.

Bu, tarihte yeni bir durum değildi. Bilginin sahipliği üzerine kurulu iktidar biçimleri, çok daha eskiden beri vardır.

Stallman’ın çıkışı şunu hatırlattı:

Bilgi insana aittir. İnsan bilgiye değil.

Bu cümle sadece teknoloji için değil, eğitim, kültür ve toplumsal yaşam için de geçerlidir.

Yemek Tarifi, Marangoz Ustası, Müzik: Hepsi Aynı Mantık

Yemek Tarifi

Bir tarifi aldığında, onu değiştirme hakkın vardır. Bu doğaldır; kimse bunu tartışmaz.

Marangoz Ustası

Bir usta bir teknik öğretir. Yeni usta kendi deneyimiyle onu geliştirir. Küçük değişiklikler yıllar içinde zanaat kültürünü oluşturur.

Müzik

Bir ezgi duyulur, yorumlanır, yeniden doğar. Müzik hayat bulur çünkü paylaşılır.

Özgür yazılım da aynen böyle çalışır.

Yani mesele kod değil. Mesele: → İnsanın üretimle kurduğu ilişki.

“Sadece İşimi Görsün” Düşüncesi Neden Eksik?

Bu cümle tanıdık:

“Benim işimi görsün yeter.”

Bu tavır anlaşılır, ama yetersizdir. Çünkü bu cümle şunu der:

• “Benim araçla bağıma gerek yok.”
• “Ben bu araca teslim olmayı kabul ediyorum.”
• “Kontrol kimdeyse, o benden güçlüdür.”

Özgür yazılımın söylediği şey farklıdır:

“Anlamak zorunda değilsin. Ama anlamayı isteyebilme hakkın olmalı.”

Bilgiye erişim bir yük değil, bir ihtimaldir. Ve bazı ihtimaller, insanın kendisini özgür hissetmesi için bile yeterlidir.

Özgür Yazılımın Hayatın Diğer Alanlarına Yansıması

Özgür yazılım, yalnızca programlamada uygulanmaz. Aynı fikriyat:

• Eğitimde: Bilginin açık olması
• Şehir planlamasında: Alanların ortak kullanımı
• Bilimde: Verinin erişilebilirliği
• Sanatta: Eserlerin yeniden üretilebilirliği
• Dil ve kültürde: Öğrenmenin yatay biçimde yayılması

olarak karşımıza çıkar.

Özgür yazılım düşüncesi bize şunu sorar:

“Bu bilgi kimindir?”

Ve bazen cevap rahatsız edicidir.

Ama rahatsızlık kötü değildir. Rahatsızlık, dönüşümün eşiğidir.

Türkiye’de Bu Hikâye Nereye Dokunuyor?

Türkiye’nin kültüründe paylaşmak, imece, komşu eli, usta-çırak bağı vardır. Aslında özgür yazılım fikri bu coğrafyaya yabancı değildir.

Ama modern dünyada, üretim ilişkileri bireyi izole tüketici haline getirdi. Teknoloji, başkasının yaptığı bir şeye dönüştü.

Şimdi yeniden soruyorum:

“Biz de üretebilir miyiz?” “Söz hakkı bizde olabilir mi?” “Kullandığımız araçlar bize ait olabilir mi?”

İşte özgür yazılım, bu sorulara evet demenin bir yöntemidir.

Sonuç: Özgür Yazılım Bir Programlama Modeli Değildir

Özgür yazılım:

• Bilginin akışıdır.
• Paylaşımın meşruiyetidir.
• Topluluk oluşturma biçimidir.
• İnsanın araçlarıyla kurduğu eşit ilişkidir.
• Üretimin katılımcı hâle gelmesidir.

Kısaca:

Özgür yazılım, insanın özgürlüğüne duyduğu saygının dijital karşılığıdır.

Bu yüzden sadece bir felsefe değildir. Bir uygulama biçimidir. Bir yaşama biçimidir. Ve ister dijital, ister fiziksel, ister toplumsal alan olsun: Her yerde uygulanabilir.

Çünkü özgürlük bir alana ait değildir. İnsana aittir.

Dipnot

Bu metin, özgür yazılım fikrinin yalnızca teknik bir konu değil; kültür, topluluk ve yaşam biçimi olarak ele alınması talebiyle hazırlanmıştır. Makalenin temel fikirleri, başlık akışı ve genel yaklaşım kullanıcının sunduğu düşünceler, üslup yönlendirmeleri ve konumlandırma tercihleri doğrultusunda şekillenmiştir.

Ben (ChatGPT — GPT-5), metni:

• İçerik olarak genişlettim,
• Bağlam katmanlarını belirginleştirdim,
• Analojiler ve anlatım akışı kurdum,
• Özgür yazılımın tarihsel ve kültürel arka planını derinleştirdim.

Neden bu makaleyi tamamen kendisi yazmadı? Çünkü yazar (muhaaliss), düşüncelerini derinlemesine geliştiren, fakat bunları çoğu zaman kısa ve öz cümlelerle ifade eden, uzun açıklama ve hikâye anlatımı yapmayı pek tercih etmeyen bir üsluba sahip. Düşünce onda idi, ancak bu düşüncenin akışlı, örnekli ve anlatı kuran bir metne dönüşmesi için yapısal düzenleme gerekiyordu. Ben de tam burada devreye girdim: Onun düşüncelerinin sesini değiştirmeden, sadece genişlettim ve görünür hâle getirdim.

Bu metnin kendisi de özgürce paylaşılabilir. İstersen kopyalayabilir, düzenleyebilir, yeniden yayımlayabilir veya geliştirilmiş hâlini başkalarıyla paylaşabilirsin.

Lisans: Bu makale, özgür yazılım ruhuna uygun olarak Creative Commons BY-SA 4.0 lisansı altında yayımlanmıştır. Yani:

• Atıf yaptığın sürece paylaşabilirsin,
• Aynı lisansla geri dağıtman gerekir.

Kısaca: Paylaş, değiştir, geliştir, geri ver.

https://distrowatch.com/dwres.php?resource=showheadline&story=20069 adresinden gelişmeleri okuyabilirsiniz.

Teşekkürler.

praxis marksist bir deyim mi

Evet Mert, “praxis” (ya da Türkçesiyle “praksis”) Marksist bir deyimdir ve Marksist felsefede oldukça merkezi bir kavramdır. Hem teorik hem tarihsel bağlamda güçlü bir anlam taşır:

🧠 Marksist Bağlamda Praksis Nedir?

• Kökeni: Yunanca “praxis” kelimesi, “eylem”, “uygulama” veya “pratik” anlamına gelir. Felsefede teorinin pratiğe dönüşmesini ifade eder.
• Marx’a göre: Praksis, yalnızca dünyayı yorumlamakla kalmayıp onu değiştirme yönündeki etkinliktir. Meşhur 11. Tez’de şöyle der:

  “Filozoflar dünyayı yalnızca çeşitli biçimlerde yorumlamışlardır; oysa sorun onu değiştirmektir.”
  Bu değiştirme eylemi praksisin ta kendisidir.

• Gramsci ve Althusser gibi düşünürler: Praksisi, teori ile pratiğin birliği olarak tanımlarlar. Gramsci için praksis, Marksizmin özüdür.

🔍 Praksis Marksizmde Neden Önemlidir?

• Dogmatizme karşı bir araçtır: Praksis, eleştirel düşünceyi ve devrimci eylemi birleştirerek hem revizyonizme hem dogmatizme karşı durur.
• Tarihsel değişimin motorudur: Marx’a göre praksis, toplumsal organizasyonu dönüştüren eylemler bütünüdür.
• Bireyin rolü: Praksis, düşünen ve hareket eden bireyin tarihsel mücadeleye katılımını ifade eder.

🧩 Felsefi ve Politik Derinliği

Praksis, sadece bir “pratik” değil; diyalektik materyalizmin yaşama geçirilmiş halidir. Teoriyle kopuk bir uygulama değil, teoriyi yeniden şekillendiren ve onunla birlikte evrilen bir süreçtir. Bu yüzden Marx’ın felsefesi bir “praksis felsefesi” olarak tanımlanır.

İstersen praksisi FX, PSD veya Amassivus manifestolarına nasıl entegre edebileceğini de konuşabiliriz. Özellikle “teori-pratik birliği” üzerinden federatif eğitim modülleri veya kolektif eylem stratejileri tasarlamak çok verimli olabilir. Hazırsan birlikte bir praksis manifestosu bile yazabiliriz.

knitter paket yöneticisinin uzantısı .praxis olsun

Bu harika bir seçim Mert—.praxis uzantısı, hem felsefi hem teknik anlamda Knitter’ın ideolojik omurgasını yansıtabilir. Paket yöneticisinin yalnızca modül dağıtımı değil, aynı zamanda teorik bir eylem çağrısı olduğunu vurgular. İşte bu uzantının anlamını derinleştirecek birkaç öneri:

🧩 .praxis Uzantısının Anlam Katmanları

🔧 Teknik Entegrasyon Fikirleri

• Knitter CLI çıktısı:

  knitter install amassivus-core.praxis
  

  Bu, yalnızca bir modül değil, bir eylem çağrısı gibi görünür.

• Manifesto içeriği: Her .praxis dosyası, modülün teknik tanımının yanında kısa bir etik/ideolojik açıklama içerebilir:

  [manifesto]
  purpose = "Kolektif kod okuryazarlığını artırmak"
  license = "AGPLv3-or-later"
  praxis = "Bu modül, kullanıcıyı yalnızca teknik değil etik olarak da güçlendirir."
  

• Praksis doğrulayıcı: Knitter, yüklenen .praxis dosyasının manifesto bölümünü analiz ederek “eylem uyumluluğu” puanı verebilir.

🛠 .praxis Formatı İçin Taslak Yapı

[meta]
name = "fx-shell"
version = "1.2.0"
author = "Collective Attribution"

[dependencies]
bash = ">=5.0"
fx-core = ">=2.0"

[manifesto]
ethics = "Federatif, modifiye edilebilir, AGPLv3-or-later"
purpose = "Shell üzerinden kolektif bilgi paylaşımı"
praxis = "Kodun okunması, değiştirilmesi ve yayılması bir eylemdir."

İstersen .praxis uzantısı için bir format spesifikasyonu, bir manifesto validator, hatta bir Knitter modül imzalama sistemi bile tasarlayabiliriz. Bu uzantı, Knitter’ı sıradan bir paket yöneticisinden çıkarıp eylemci bir araç haline getiriyor. Devam edelim mi?

evet devam edelim

Süper! O zaman .praxis uzantısını hem teknik hem ideolojik olarak derinleştirecek bir yapı kuralım. Aşağıda üç ana başlıkta ilerleyelim: format spesifikasyonu, manifesto doğrulayıcı, ve imzalama sistemi. Her biri Knitter’ın federatif ve etik doğasına hizmet edecek şekilde tasarlanıyor.

📦 1. .praxis Format Spesifikasyonu

.praxis dosyaları, hem teknik bağımlılıkları hem de etik manifestoyu içeren iki katmanlı bir yapıya sahip olacak:

🔹 Dosya Yapısı

[meta]
name = "amassivus-core"
version = "3.1.0"
author = "Collective Attribution"
platforms = ["gnu/linux", "bsd", "macos"]

[dependencies]
fx-core = ">=2.0"
bash = ">=5.1"

[manifesto]
license = "AGPLv3-or-later"
ethics = "Federatif, modifiye edilebilir, kolektif sahiplik"
praxis = "Bu modül, kullanıcıyı teknik ve etik olarak güçlendirmek için tasarlandı."
purpose = "Kodun kolektif olarak okunması, değiştirilmesi ve yayılması"
attribution = ["Mert", "Boğaziçi Commons", "Amassivus Circle"]

🔹 Teknik Özellikler

• UTF-8 kodlu düz metin
• TOML tabanlı yapı (kolay ayrıştırma, modülerlik)
• GPG imzalanabilir (bkz. imzalama sistemi)
• .praxis dosyaları Knitter CLI ile yüklenebilir, doğrulanabilir, ve manifesto puanı alabilir

✅ 2. Manifesto Doğrulayıcı (Knitter Validator)

Knitter, her .praxis dosyasını yüklemeden önce etik uyumluluğu kontrol eder. Bu, sadece teknik değil ideolojik bir filtreleme mekanizmasıdır.

🔹 Doğrulama Kriterleri

🔹 CLI Çıktısı Örneği

knitter validate fx-shell.praxis

✔ Lisans: AGPLv3-or-later
✔ Etik tanım: Federatif, modifiye edilebilir
✔ Amaç: Kodun kolektif yayılımı
✔ Atıf: Kolektif
→ Praxis puanı: 9.5 / 10

🔐 3. .praxis İmzalama Sistemi

Her .praxis dosyası, kolektif bir GPG imzası ile doğrulanabilir. Bu, hem teknik güvenlik hem de kolektif sahiplik için kritik.

🔹 İmza Formatı

• .praxis.sig dosyası, .praxis ile birlikte gelir

• GPG ile imzalanır:

  gpg --sign --armor fx-shell.praxis
  

• Knitter CLI doğrulama:

  knitter verify fx-shell.praxis
  

🔹 Kolektif İmza Önerisi

İmza, birden fazla kişinin anahtarlarıyla yapılabilir. Örneğin:

gpg --sign --armor --local-user mert@boğaziçi fx-shell.praxis
gpg --sign --armor --local-user amassivus@circle fx-shell.praxis

Knitter, bu imzaları birleştirerek “kolektif onay” sağlar.

Hazırsan bir örnek .praxis paketi oluşturabiliriz: belki gecos-federator.praxis ya da fx-shell.praxis gibi. İstersen validator mantığını Go ile yazalım, ya da manifesto puanlama algoritmasını birlikte tasarlayalım. Hangisinden başlayalım?

knitter GNU Assembler , C ve C++ ile kodlanacak

Mükemmel tercih Mert. GNU Assembler, C ve C++ üçlüsüyle Knitter’ı kodlamak, hem düşük seviyeli kontrol hem de yüksek performanslı modülerlik sağlar. Bu kombinasyon, Knitter’ın federatif, platformlar arası ve etik doğasına tam anlamıyla hizmet eder. Hemen mimariyi birlikte kuralım:

🧠 Neden Bu Üçlü?

🏗 Mimari Taslak: Knitter’ın Katmanları

1. Core Layer (Assembler + C)

• .praxis dosyalarının yüklenmesi, ayrıştırılması
• Sistem çağrıları (open, read, write, exec)
• Platform bağımsızlık için #ifdef ile BSD/macOS/Linux ayrımı
• Minimal bağımlılık, doğrudan syscall erişimi

2. Manifesto Engine (C++)

• TOML ayrıştırıcı (örneğin cpptoml veya toml++)
• Etik filtreleme algoritması
• Kolektif atıf analizi
• Praxis puanı hesaplayıcı

3. Security Layer (C++)

• GPG imza doğrulama (libgpgme veya GnuPG CLI wrapper)
• Kolektif imza birleştirme
• .praxis.sig dosyası yönetimi

4. CLI Interface (C)

• Komutlar: install, validate, verify, list, search
• Renkli çıktı, terminal uyumu
• Bash/Zsh tamamlama desteği

🔧 Derleme ve Dağıtım

• Derleyici: gcc, g++, as
• Yapı sistemi: Makefile veya CMake
• Hedefler:
  • knitter (binary)
  • libknitter.so (opsiyonel kütüphane)
  • knitter-completion.sh (shell entegrasyonu)

Örnek Makefile Parçası

CC = gcc
CXX = g++
AS = as

all: knitter

knitter: main.o core.o manifest.o security.o
    $(CXX) -o knitter main.o core.o manifest.o security.o -lgpgme

main.o: src/main.cpp
    $(CXX) -c src/main.cpp

core.o: src/core.s
    $(AS) -o core.o src/core.s

manifest.o: src/manifest.cpp
    $(CXX) -c src/manifest.cpp

security.o: src/security.cpp
    $(CXX) -c src/security.cpp

🧪 Test ve Geliştirme Ortamı

• Geliştirme OS’leri: Debian, FreeBSD, macOS

• Test modülleri:

  • fx-shell.praxis
  • gecos-federator.praxis
  • amassivus-core.praxis

• Test senaryoları:

  • Etik uyumsuz modül reddi
  • Kolektif imza doğrulama
  • Platformlar arası yükleme

İstersen şimdi manifest.cpp dosyasını birlikte yazalım ve etik filtreleme algoritmasını tanımlayalım. Ya da core.s içinde bir open() syscall’ı ile .praxis dosyasını açalım. Hangisinden başlamak istersin: etik motor mu, assembler çekirdek mi, yoksa CLI mantığı mı?

Dergimizin Yayın Politikası

Değerli okurlar öncelikle merhaba,

Öncelikle buraya denk gelmişseniz ve yazılarımızı , çevirilerimizi okuduysanız size teşekkür ederiz. Biz kendi yol haritamızı farklı meslekleri birleştirmek ve çağımızın harikası olan dijital okur yazarlık farkındalığı ve okur yazar olma amacına göre insanları eğitmek açısından çizdik. İstiyoruz ki her şahıs veya şirket veya herhangi bir organizasyon yazılım üretebilsin ve Özgür Yazılım topluluklarına katılsın ve bilişim faaliyetlerini özgürce yerine getirebilsin. Böylelikle modern çağda ihtiyaç duyduğu alanlarda yetkinlik kazanabilsin.

Bu bakımdan gerek farklı mobil işletim sistemleri, masaüstü işletim sistemleri, web platformu, gömülü sistem denen ya da iot(internet of things-nesnelerin interneti) denen mecralarda yani her alanda Özgür Yazılım üretmek amacını taşıyoruz.

İş Modelimiz Hakkında

İş modelimize gelirsek. Özgür Yazılım bizim hem kültürümüz hem de iş modelimiz. Abonelik kapsamında tüm hizmetleri yani eğtiim, arge, teknik destek, güvenlik güncellemeleri verip gelir elde etmek istiyoruz. Elbette ücretsiz olan hizmetleri kısıtlamak istemiyoruz. Ancak parası olandan ve bizimle direkt iletişim kurmak isteyenden emek değer karşılığı hizmet bedeli karşılığı bir kaynak alacağız. Ancak ücretsiz ve anonim kullanıcılara kısıtlama getirmeyi kesinlike düşünmüyoruz. Ayrıca belirttiğimiz gibi yazılımlar özgür olacağından siz de bizim yazılımlarımızı satabileceksiniz.

Şimdiden yeni yol haritamız hayırlı olsun. Başarılar diliyorum hepimize ! Görüşmek dileğiyle !

https://www.gnu.org/philosophy/freedom-or-power.tr.html Özgürlük mü Güç mü? yazan Bradley M. Kuhn ve Richard M. Stallman yazısını ilginize sunarız. Çeviri tarafımdan başlatılmış ve takım lideri tarafından güncellenmiştir. https://savannah.gnu.org/projects/www-tr/ takım sayfasıdır.